Co warto wiedzieć o herbacie?

Historia:

Dokładnie nie wiadomo skąd pochodzi herbata. Za jej ojczyznę podaje się Chiny. Na jej temat istnieją różne legendy. Pierwsza z nich pochodząca z Indii mówi o tym, że pewien święty dostał od bogów krzew herbaciany i wdzięczny za ten dar wędrował po świecie. W końcu dotarł do Chin i tam zainteresował ludzi nieznaną dotąd rośliną. Z kolei inna legenda pochodząca z Chin mówi o tym, że cesarz Schen-Nong (z japońskiego: Boski Rolnik) około 3 tys. lat p.n.e. odpoczywał pod drzewem herbacianym, gdy do czarki z gorącą wodą wpadło mu kilka liści herbaty. Zachwycił się smakiem i aromatem naparu, przekonał się, że ma cudowny wręcz wpływ na przewód pokarmowy, nazwał drzewo cha i podarował je ludziom. W taki sposób zaczęła się historia herbaty w Chinach. Początkowo pito herbatę właśnie tak tzn. wrzucano liście do gorącej wody i pito gorzki napar lecząc nim reumatyzm, zmęczenie i choroby oczu.

Z czasem zaczęto rozcierać liście na proszek i za pomocą bambusowych trzepaczek, ubijano je z wodą na pianę. Dziś właśnie tak pije się herbatę w Chinach. Około V w.n.e. Chińczycy zaczęli ją pić tak powszechnie, że stała się ich napojem narodowym. Do Europy została przywieziona przez holenderskiego kupca w 1610 r. Początkowo była pita jako lekarstwo i dopiero w XVIII w. została uznana za napój. W Polsce wzmianki o niej można już znaleźć w dziełach XVII w. poetów. Herbata rozpowszechniła się na świecie dopiero w XIX w.

Krzew herbaciany:

Wiecznie zielony krzew z rodzaju Camelia, z ząbkowanymi skórzanymi listkami. Ma białe do różowych, nieduże i wonne kwiaty oraz małe brunatne, zdrewniałe owoce. Występuje w dwóch odmianach: chińskiej (thea sinensis osiągająca wys. 3-4 m) i assamskiej (thea assamica osiągająca wys. 15-20 m).
Krzewy herbaciane rosną na obszarach tropikalnych i subtropikalnych wokół równika (między 42 st. szer. geogr. N, a 33 st. szer. geogr. S). Do optymalnej wegetacji potrzebują ciepła i wiele wilgoci. Mogą być uprawiane do wysokości 2500 m. n.p.m. Najlepsze herbaty pochodzą z krzewów uprawianych na wysokości ponad 1200 m n.p.m. Krzewy herbaciane mogą być użytkowane do 50 lat, choć w rejonie Dardżyling w Indiach rosną krzewy mające 150 lat. Na ostateczny smak i jakość herbaty wpływają: klimat, gleba, opady oraz wysokość n.p.m., a także sposób zbierania liści i ich obróbka. Z krzewu zbiera się jedynie górne listki pozostawiając kwiaty oraz owoce.

Rejony upraw:

Herbatę uprawiano początkowo tylko w Chinach. Szybko jednak doceniono smak i właściwości w innych krajach, gdzie również rozpoczęto jej produkcję. Obecnie w zbiorach herbaty przodują Indie i Sri Lanka.

Indie
Najwięcej krzewów herbacianych uprawianych jest w prowincji Assam, położonej po obu brzegach Brahmaputry. W tym rejonie produkuje się herbatę o mocnym i pełnym smaku. Jej intensywny aromat dominuje prawie w każdej wodzie, niezależnie od jakości, i dlatego znajduje się w wielu mieszankach. Szczególnie aromatyczna herbata pochodzi z Darjeeling, okręgu w północnych Indiach, gdzie rośnie na południowych stokach Himalajów na wysokości od 2000 do 3000 m n.p.m. Po zaparzeniu otrzymujemy delikatny i jasny napar z pierwszego zbioru (first flush) i wyraźnie ciemniejszy i mocniejszy z drugiego zbioru (second flush). Istotne znaczenie w produkcji herbaty mają też regiony Nilgiri i Travancore położone na południu Indii.

Sri Lanka
Dawniej Cejlon. Herbata cejlońska odznacza się specyficznym aromatem i przyjemnym cierpkim smakiem. Najbardziej wartościowe i aromatyczne herbaty zbiera się w lipcu-sierpniu w obwodzie UVA, we wschodniej części wyspy, oraz wiosną w zachodniej Dimbuli i w obwodzie Nuwara-Elia.

Chiny
W tym kraju herbata znana jest od tysięcy lat. Chińczycy preferują herbatę zieloną choć produkują również herbaty czerwone i czarne. Tereny uprawowe znajdują się głównie na południu kraju.

Afryka
Herbaty pochodzące z tego kontynentu nie cieszą się u nas dużą popularnością. Herbatę uprawia się tam od 1887 r., głównie w Burundi, Keni, Mozambiku, RPA. W południowej części Afryki uprawia się krzewy Rooibos z których wytwarza się bogatą w witaminy herbatę.

Ameryka południowa
Brazylia i Argentyna zajmują się uprawą herbaty jedynie na własne potrzeby. Dużą popularność zdobywa argentyński napój narodowy, herbata Mate, przyrządzana z ostrokrzewu paragwajskiego.

Metody wytwarzania herbaty:

Ogólnie stosuje się dwie metody wytwarzania herbaty: tradycyjna i CTC (z ang. crushing, tearing, curling - miażdżenie, rozrywanie i zwijanie). W metodzie tradycyjnej herbatę najpierw suszy się, później zwija, dzięki czemu do tkanek liścia dostaje się więcej tlenu, co powoduje szybszą fermentację. Liść zwija się kilkakrotnie. Czas fermentacji zależy od gatunku i wielkości liścia. W czasie fermentacji wyostrza się lub łagodnieje aromat herbaty. Ostatecznie liście suszy się co powoduje przerwanie procesu fermentacyjnego. Wysuszone liście mają czarny kolor. Później sortuje się je według wielkości, używając do tego sit o większych lub mniejszych otworach. Wczasie całego procesu nie wolno połamać liści. Metoda CTC nie różni się od metody tradycyjnej niczym, aż do momentu zwijania. W metodzie CTC liście zwija się tylko raz, a później sortuje.

Przechowywanie:

Do przechowywania suchej herbaty każdego gatunku najlepsze są hermetyczne pojemniki metalowe, szklane lub porcelanowe. Pojemniki powinny być przechowywane w pomieszczeniach suchych i o stałym obiegu powietrza. Pamiętać należy aby nie przechowywać herbaty w pobliżu przypraw oraz innych środków o intensywnym aromacie. W pojemnikach hermetycznych o wilgotności 3-4% herbatę można przechowywać nawet do 10 lat. Najlepiej jest przechowywać herbatę w większych ilościach. W mniejszych szybciej traci swój aromat.